.jpg)
Pijn: mythes en geloof.
Zoals misschien velen al gelezen hebben in mijn verhaal leek pijn vroeger iets wat niet bestond of wat geestelijk was. Voor wie te kampen heeft met pijn, lees dit.
Vragen over pijn zijn zo oud als de mensheid en een of ander mysterieus aspect dat mensen toekennen aan pijn is dat ook. Pijn wordt dikwijls beschouwd als een normaal gevoel dat wijst op de aanwezigheid van een ongewoon fenomeen, en dan wordt pijn gezien als een onbegrijpelijk iets waarover het moeilijk praten is. Kortom, pijn als enigma of raadsel is niet nieuw. Daarom zijn er heel wat verschillende contradictoire en verzonnen verklaringen voor pijn al naargelang de tijd, de tijdsgeest, de cultuur en het kennisniveau. Het is dankzij de evolutie van kennis en de wetenschap dat er vandaag een beter begrip is van pijn en pijnmechanismen. Die kennis heeft op haar beurt bijgedragen tot de veranderende pijnperceptie van de mens. Maar toch is er ook vandaag nog heel wat bijgeloof dat hardnekkig stand houdt, door de eeuwen heen. De kennis heeft ook nog geen komaf gemaakt met al even hardnekkige vooroordelen. Het zijn heuse hinderpalen bij de behandeling van pijn bij heel wat patiënten.
Een paar MYTHES...
Het is hoog tijd om komaf te maken met vooroordelen en bijgeloof. Alleen zo kan iedereen, jong of minder jong, begoed of minder begoed de medische hulp krijgen waar hij recht op heeft.
Pijn is een nuttig alarmsignaal dat aangeeft dat er ingegrepen moet worden, maar als de pijn aanhoud heeft hij geen enkel nut meer en kan hij zelf schade veroorzaken.
Wat is PIJN?Volgens de international Association for the study of pain (IASP) kan men pijn definiëren als een 'sensorische, onaangename en emotionele gewaarwording ten gevolgen van letsel aan de weefsels, een potentieel letsel of het ervaren van een dergelijk letsel'. Maar definities ook wetenschappelijke definities, kunnen niet exact weergeven wat iemand voelt. Elke vorm van pijn is uniek en bovendien is ook elke mens uniek.
Om PIJN doeltreffend te bestrijden moeten artsen en patiënten samen werkenDe ene PIJN is de andere niet
Pijn is een heel persoonlijk iets. De pijn wordt als acuut beschouwt wanneer ze van korte duur is en dienst doet als alarmsignaal. In dit geval worden de hersenen op de hoogte gebracht van het feit dat er iets ongewoons of abnormaals aan de hand is in het organisme en dat er gereageerd moet worden. ACUTE PIJN is dus een onmiddellijke sensorische reactie van het lichaam op een negatieve stimulus, (een kwetsuur, een trauma, een microbe, een shock, enz.), die het natuurlijk evenwicht verstoort. Als de oorzaak behandeld wordt, verdwijnt de acute pijn omdat hij geen enkel nut meer heeft.
Maar pijn kan ook aanhouden, ook als hij geen alarmfunctie meer heeft. Dit soort pijn wijst op een chronisch karakter. De pijn wordt een ziekte op zich en wordt Chronische pijn. Dit soort pijn is bijzonder complex omdat er heel wat verschillende parameters bij betrokken zijn. Daarom geven artsen en andere zorgverstrekkers de voorkeur aan de term syndroom. Het chronisch pijnsyndroom omschrijft beter de gevoelens van de pijnpatiënt.
Acute of chronische pijn verschillen vooral van elkaar wat de duur ervan betreft. Acute pijn is kortstondig en punctueel, terwijl chronische pijn lang aanhoud en alomtegenwoordig is.
Acute en chronische pijn hebben met elkaar gemeen dat ze kunnen verschillen qua intensiteit. Een andere pijnindeling heeft het dan ook over lichte pijn, matige pijn en ernstige acute of chronische pijn.
Er is nog een andere classificatie van pijn, acuut of chronisch, een classificatie op basis van de oorzaak van de pijn:
Pijn heeft heel wat verschillende gezichten en het is dan ook duidelijk dat men beter niet op eigen initiatief zomaar wat pijnstillers neemt, zeker niet als de pijn aanhoudt of intens is. In geval van pijn moet men altijd een beroep doen op een professionele zorgverstrekker.
Pijn doet de eetlust dalen
IK DACHT DAT...
De volgende getuigenissen tonen aan in welke mate de vooroordelen waarvan sprake is in de inleiding een negatieve rol kunnen spelen bij de behandeling van pijn.
Annie, 64 jaar
Gedurende een aantal weken, ging Annie elke dag haar tante van 82 bezoeken die een chirurgische ingreep moest ondergaan voor een darmaandoening. Meestal zit Lucie, de tante opgewekt in haar ziekenhuisbed, tot ze op een dag nog amper reageerde, het leek wel iemand anders. Haar glimlach was verdwenen, haar gelaat was uitdrukkingsloos en ze zei amper een woord. En toch waren de artsen er gerust in, alles ging goed en er waren geen problemen, zo zeiden ze. Er was geen enkele reden om zich zorgen te maken. Maar af en toe vertelde Lucie aan Annie hoe veel pijn ze had. "Dat is toch normaal", zo had Annie gezegd, "na z'on operatie heeft iedereen veel pijn, het zal wel beteren als je thuis bent".
Vooroordeel:
Het is duidelijk dat niemand aandacht besteedde aan de boodschap van Lucie, en dat terwijl ze ronduit aan haar nicht gezegd heeft dat ze veel pijn had. Annie had het verzorgend personeel op de hoogte moeten brengen van de mededeling van haar tante om er zeker van te zijn dat de pijn de nodige aandacht en behandeling zou krijgen. Het is belangrijk dat de patiënt of zijn naasten de artsen en verpleegkundigen op de hoogte stellen van eventuele klachten. Oudere mensen, maar ook jongere, zijn vaak bang om als 'lastig' over te komen en willen vaak 'niemand' storen, vooral omdat ze het 'al zo druk' hebben. Ze weten vaak ook niet hoe ze het moeten verantwoorden, zeker niet in een ongewoon milieu zoals het ziekenhuis. De 'ach, het gaat wel over' -houding van Annie heeft er in dit geval voor gezorgd dat de pijn niet behandeld werd, terwijl die behandeling het herstel ten goede komt.
Vrouwen kunnen beter tegen pijn dan mannen
Onderzoek zou aantonen dat vrouwen beter chronische pijn verdragen dan mannen, maar dat ze meer gevoelig zijn aan acute pijn in vergelijking met het andere geslacht. Maar wat zeker is, is dat vrouwen het minder moeilijk vinden om hun pijn te delen met anderen. Dat maakt dat ze dan ook sneller geholpen worden dan mannen die niet over hun pijn praten. En dat maakt ook dat ze sneller van de pijn van af zijn.
Bernard, 54 jaar
Gedurende nu al een aantal maanden gaat Bernard zijn huisarts opzoeken. Bernard heeft pijn aan zijn pols, pijn die soms ondraaglijk is. De talrijke onderzoeken die hij moest ondergaan, boden geen soelaas. Hij heeft vertrouwen in zijn huisarts bij wie hij al jarenlang patiënt is. Dankzij de pijnstillers die de huisarts hem nu al een paar weken voorschrijft, houdt Bernard het vol, maar hij durft de huisarts niet te zeggen dat de pijnstillers niet echt voldoen. Of, zoals hij het zijn vrouw verteld: "de huisarts kan toch wel zien dat ik veel pijn heb. Hij is een arts en als iemand het weet is hij het wel."
Vooroordeel:
Bernard heeft het fout! Pijn is een subjectief iets en alleen de persoon zelf kan weten hoe intens de pijn is. En hoe goed zijn huisarts ook is, hij kan niet zien of voelen wat de patiënt meemaakt. Hij is geen god, hij is een dokter! Als pijn moeilijk met woorden te omschrijven is dan kan men een beroep doen op andere middelen om de pijn te evalueren, (pijnschalen, en andere meetinstrumenten). Ze zorgen ervoor dat de patiënt zijn pijn kan omschrijven aan de hand van een schaal, bijvoorbeeld van één tot tien, zodat de arts hem beter kan begrijpen en ook beter behandelen.
Eugéne, 73 jaar
Drie maanden geleden verliet Eugéne het ziekenhuis waar hij een heupprothese ingeplant kreeg. Hij had last van artrose die zodanig uitgezaaid was dat alleen een chirurgische ingreep de verlichting kon bieden. Eugéne werkte tot een aantal jaren geleden als tuinman bij de gemeente. De operatie was geslaagd, maar ondanks dat heeft Eugéne nog altijd pijn en heeft hij zelfs moeite bij de eenvoudigste bewegingen in zijn groentetuin. Maar hij heeft zichzelf gezworen dat hij dat tegen niemand zal zeggen. "Het is niet omdat ik oud ben dat ik ook zwak zou zijn en dat is wat de mensen nou denken als ik zeg dat ik pijn heb, dat ik een zwakkeling ben. Of dat mensen vinden dat je met al je levenswijsheid tegen pijn moet kunnen of je naasten zeggen dat je uit een sterk en gezond geslacht komt". Eugéne legt er zich bij neer en denkt dat pijn een teken is dat alles uiteindelijk goed zal aflopen.
Vooroordeel:
Een groot en hardnekkig vooroordeel is dat pijn de genezing bevordert en dat pijn noodzakelijk is om te herstellen, naar de Engelstalige uitdrukking No pain, no gain, (geen pijn, geen winst). Meer nog, het niet behandelen van pijn kan voor heel wat complicaties zorgen (het aannemen van slechte lichaamshoudingen, alsmaar toenemende immobiliteit, enz.) en zelfs voor een nieuwe ziekenhuisopnamen, een verlengd verblijf in een revalidatieziekenhuis, een beperkte mobiliteit en ook chronische pijn. Eén ding is zeker, Eugéne moet met zijn arts praten en zeggen hoeveel pijn hij heeft.
Pijn verstoort de slaap en tast de levenskwaliteit aan.
Een hardnekkige mythe
Men heeft lang -en ten onrechte gedacht dat baby's en kleine kindjes geen pijn konden lijden omdat hun zenuwstelsel nog niet volgroeid is. Die overtuiging heeft in het verleden ongetwijfeld veel pijn en leed veroorzaakt. En dat verleden is niet eens zo ver. Het is pas sinds een tiental jaren dat men in de praktijk overgaat tot pijncontrole bij kindjes, zowel preventief als curatief. Die stap vooruit is vooral het resultaat van:
Vandaag is het zo dat professionele zorgverstrekkers aandacht besteden aan pijn en de behandeling ervan bij kindjes. Maar het is een feit dat het niet altijd gemakkelijk is om die pijn te objectiveren, vooral als het kindje nog niet kan praten. Uit onderzoek blijkt dat zorgverstrekkers in het algemeen de pijn bij kleine kindjes eerder onderschatten dan overschatten. Maar er zijn ook evaluatie-instrumenten om pijn te meten bij kinderen en zo de behandeling van de pijn te verbeteren.
Marie, 35 jaar
Marie heeft al jarenlang hoofdpijn. De pijn is soms zo hevig dat ze haar hoofd wel tegen de muur zou kunnen slaan. Maar Marie is bang om verslaafd te geraken aan pijnstillers en daarom neemt ze de geneesmiddelen niet. Ze doet er alles aan om de pijn te doen verdwijnen met natuurlijke middeltjes
Vooroordeel:
Marie 'is niet goed bezig, zoveel is zeker. Matige tot intense pijn bestrijden met pijnstillers leidt nooit tot verslaving op voorwaarde dat men de geschikte geneesmiddelen in de geschikte dosis neemt. Marie zou er goed aan doen om haar arts op te zoeken en met hem te praten over haar pijn.
Pijn die men kan stillen met geneesmiddelen die vrij te koop zijn, is pijn die men niet serieus hoeft te nemen.
Niet waar! Het is niet omdat de pijn behandelbaar is, dat hij niets voorstelt! Een ander vooroordeel is dat men pijnstillers zonder voorschrift mag nemen zonder een arts te raadplegen. Nee, een consultatie is altijd nodig om uit te zoeken wat de oorzaak van pijn is.
DE PIJNDIAGNOSE: stellen en de pijn objectiveren, het kan!
Het mag inmiddels duidelijk zijn dat het géén zin heeft om pijn te lijden in stilte. De pijn verzwijgen en zich opsluiten met de pijn zijn geen goede oplossing. Om de pijn te kunnen bestrijden moet men zelf de eerste stappen zetten, de stap naar een professionele gezondheidszorger. Hij zal dan alles in het werk stellen om de pijn en de oorzaak ervan zo goed mogelijk te begrijpen en het te behandelen.
Het evalueren van de pijnintensiteit is een complexe taak, maar ze is wel noodzakelijk voor het instellen van een gepaste en doeltreffende behandeling.
Voor een beter begrip van pijn of voor het stellen van de diagnose, werden een aantal hulpinstrumenten ontwikkeld:
.jpg)
Hoe erg is de Pijn?
Met deze hulpinstrumenten kan de intensiteit van de pijn geobjectiveerd worden en worden er ook indicaties gegeven over de factoren die een invloed hebben op de pijn. Daarna wordt de diagnose aangevuld met een volledig medisch onderzoek en eventueel ook met andere bijkomende onderzoeken.
Praten voor een BETERE BEHANDELING
Over de pijn praten met een zorgverstrekker is de eerste stap op weg naar een doeltreffende behandeling. En die behandeling kan niet zonder een luisterend oor van een arts, een kinesitherapeut, een apotheker, enz. Artsen en en therapeuten zijn vandaag meer dan ooit begaan met het belang van een goede dialoog tussen arts en patiënt, ook bij de behandeling van chronische pijn. Ze leren om pijn te benaderen in een globale context waardoor ze vaker goede oplossingen en efficiënte behandelingen kunnen aanbieden.
In België werd de afgelopen decennia heel wat vooruitgang geboekt op het vlak van pijnbestrijding. Er kwamen concrete protocollen, richtlijnen en aanbevelingen voor artsen, zorgverstrekkers, ziekenhuispersoneel en zorgverstrekkers in centra die gespecialiseerd zijn in de behandeling van pijn.
Iemand die morfine toegediend krijgt, heeft niet lang meer te leven.
Niet waar! Het toedienen van morfine wordt niet bepaald door de toestand waarin de patiënt zich bevindt, maar door de intensiteit van de pijn. Morfine is één van de pijnbestrijdende middelen die voorgeschreven kunnen worden om pijn te behandelen.
De globale aanpak: Een Prioriteit
Sinds een aantal jaren zijn er in heel wat Belgische ziekenhuizen centra die gespecialiseerd zijn in de behandeling van pijn. Met multidisciplinaire teams wil men zo de behandeling van pijn optimaliseren. De teams bestaan uit artsen met verschillende specialismen, verpleegkundigen en therapeuten die elk op verschillende echelons naar de patiënt luisteren om een zo precies mogelijke diagnose te kunnen stellen van elke patiënt. Het gaat dus niet om het behandelen van symptomen van een ziekte, maar wel om de behandeling van de pijn van een patiënt. Daarom verstrekken de centra zorg, geneesmiddelen en cognitieve therapie om de levenskwaliteit van de patiënt te optimaliseren. Patiënten worden doorverwezen naar de centra via hun huisarts of specialist wanneer die van oordeel is dat hij zijn patiënt niet verder kan helpen zoals het hoort. En dat is vaak het geval bij patiënten met chronische pijn.
Nog meer gespecialiseerde centra zijn er in België sinds 2005. Het zijn centra die men Multidisciplinaire Centra voor Chronische Pijn noemt. In die centra worden patiënten behandeld met bijzondere en refractaire pijn, patiënten bij wie de behandeling complex moeilijk is. In 2008 zal de werking van die specifieke centra geëvalueerd worden.
De geneesmiddelenbehandeling VAN PIJN
Al naargelang de oorzaak en de intensiteit van de pijn, zal de arts de patiënt zo goed mogelijk behandelen, rekening houdend met de aanbeveling ter zaken. In eerste instantie zal hij pijnstillers voorschrijven die het minst neveneffecten veroorzaken.
Volgens de richtlijnen en aanbevelingen is paracetamol dé molecule bij de aanvalsbehandeling van pijn. Het is de referentiebehandeling bij uitstek omdat het geneesmiddel zijn doeltreffendheid bewezen heeft én omdat het een gunstig profiel heeft op het vlak van bijwerkingen. De maximale dosis paracetamol is één gram (1000 mg of 1 gr) per inname tot vier keer per dag.
Als die behandeling niet het gewenste resultaat oplevert, kan de arts beslissen om een andere molecule voor te schrijven. Hij kan bijvoorbeeld een beroep doen op niet-steroïde anti-inflammatoire middelen (NSAI). Deze geneesmiddelen hebben zowel een pijnstillende als een ontstekingsremmende werking. Maar bij langdurig gebruik kunnen niet-steroïde anti-inflammatoire middelen maagstoornissen veroorzaken of ook darmstoornissen en problemen bij de bloedstolling (omdat de middelen het bloed vloeibaar maken). Voorzichtigheid is hoe dan ook aangewezen en een strikte follow-up is in elk geval een noodzaak.
PIJN remt de genezing.
Professionele zorgverstrekkers zijn de enigen die pijn kunnen evalueren.
Waar en niet waar. De persoon die pijn lijdt is de persoon die het best weet wat die pijn is. Hij weet in welke mate hij pijn heeft en hij weet dat het zeker geen inbeelding is. Maar gelukkig zijn er gestandaardiseerde medische en wetenschappelijke richtlijnen waarbij men de pijn kan objectiveren zodat de zorgverstrekkers de pijn beter begrijpen en beter kunnen behandelen.
Pijn kan voorkomen worden
De verbetering van de pijnbestrijding heeft er ook voor gezorgd dat artsen middelen kunnen aanwenden om het optreden van de pijn zo goed mogelijk te voorkomen. Bij het uitvoeren van een chirurgische ingreep bijvoorbeeld, krijgt de patiënt voor de operatie een pijnstillend middel om pijn na de operatie preventief te bestrijden. Na de uitwerking van de plaatselijke of algemene anesthesie, kan de patiënt weer bijkomen zonder pijn en dat door de preventieve toediening van de pijnstillers. De combinatie van de preventieve pijnbestrijding en de anesthesie komt de pijncontrole ten goede wat het herstel van de patiënt bevordert.
De meeste vormen van Pijn
kunnen behandeld worden.
Doeltreffende hulp zoeken of steun
Pijn die deel uitmaakt van het dagelijks leven, kan moeilijk om dragen zijn. Patiënten voelen zich vaak onbegrepen en machteloos. Ze hebben dan ook de neiging om zich op te sluiten, letterlijk en figuurlijk. De levenslust verdwijnt beetje bij beetje en voor veel patiënten ziet de toekomst er alleen maar somberder uit. Omdat ze daar wat aan willen doen, hebben mensen met chronische pijn patiëntenverenigingen opgericht waarin ze hun krachten bundelen om de strijd aan te binden met de pijn. In België zijn er heel wat van die verenigingen actief waar chronische pijnpatiënten andere patiënten helpen om beter te kunnen omgaan met de pijn, dag in, dag uit. De verenigingen bieden niet alleen een luisterend oor, maar ook steun, informatie, hulp en vormingsprogramma's voor patiënten én voor hun naasten. De patiëntenverenigingen spelen dan ook een erg belangrijke rol voor iedereen die bij de behandeling van chronische pijn betrokken is.
Behandelen om de levenskwaliteit te verbeteren.
Sinds heel wat jaren doen zorgverstrekkers er alles aan om zich nog meer te bekwamen in de pijnbestrijding en onderzoekers en wetenschappers blijven zoeken naar nog meer doeltreffende geneesmiddelen met nog minder bijwerkingen. Er worden ook gespecialiseerde centra opgericht voor de behandeling van pijn die moeilijk behandelbaar is en er werd werk gemaakt van de multidisciplinaire behandeling van pijn. Niemand zou dan ook nog alleen of machteloos pijn moeten lijden. Voorwaarde is wel dat er over gepraat wordt. Praten over pijn is de eerste stap voor een behandeling en ook voor meer levenskwaliteit, een leven met minder pijnstillers, meer levenslust en een normaal leven binnen de maatschappij, niet erbuiten.
Pijnpatiënten moeten vermijden om in een negatieve spiraal te belanden. Dat kan met de steun van professionele zorgverstrekkers en naasten. Het resultaat? Meer vertrouwen in zichzelf, meer vertrouwen in het leven!
.jpg)
Zeg ons hoe uw pijn is: geen - weinig - matig - hevig - zeer hevig.
Zeg ons waar u pijn heeft.
Zeg ons hoe lang het duurt vooraleer de pijnstiller werkt.
Zeg ons wanneer de pijn herbegint.
Samen kunnen we er iets aan doen!